Hrubieszów

Start

Niezbędnik turysty

Indeks miejscowości

Hrubieszów

sobota, 30 sierpnia 2008 09:57

1. Położenie

Podstawowe informacje i położenie geograficzne : miasto powiatowe w południowo-wschodniej Polsce, w województwie lubelskim.

2. Historia

Hrubieszów (aż do 1802 r. Rubieszów) to najdalej wysunięte na wschód miasto Polski. Położone jest nad Huczwą, dopływem Bugu, w odległości 5 km od granicy z Ukrainą. Pierwsza wzmianka o Hrubieszowie pochodzi z 1254 r., jako osadzie wśród lasów, posiadającej dwór myśliwski. Rolę stanicy myśliwskiej będzie pełnił jeszcze w czasach jagiellońskich, co zostało uwieńczone w jego herbie wyobrażającym jelenią głowę, między rogami której umieszczone są dwa krzyże z napisem wokoło a nadanym przez króla Zygmunta Augusta (w poł. XVI w.). Przypuszcza się, że wcześniej istniał tu, na wyspie oblanej wodami Huczwy, ruski gród obronny należący do Grodów Czerwieńskich. W 1366 r. wraz z całą Rusią Czerwoną został przyłączony do Polski. Prawa miejskie magdeburskie Hrubieszów uzyskał w 1400 r. z rąk Władysława Jagiełły. Prawdopodobnie w końcu XIV w. wzniesiono drewniany zamek, będący siedzibą starosty. W latach 1411, 1413, 1430 gościł w nim fundator miasta - król Władysław Jagiełło. Duże znaczenie dla miasta miał przywilej wydany przez Kazimierza Jagiellończyka nakazujący zmierzającym z Rusi na Mazowsze, Śląsk i Wielkopolskę wybieranie drogi przez Hrubieszów. Pomyślny rozwój przerwały najazdy Tatarów, którzy w latach 1498 - 1626 wielokrotnie grabili i niszczyli miasto. Zamek został zniszczony w 1661 r. W wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej Hrubieszów znalazł się w zaborze austriackim. W 1800 r. wsie dawnego starostwa kupił Stanisław Staszic, który w 1816 r. na swoich dobrach założył fundację "Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie". Była to pierwsza w Europie organizacja przedspółdzielcza, działająca do 1945 r. W połowie XIX w. był drugim co do wielkości, po Lublinie, miastem guberni lubelskiej. Miasto rozwijało się szybko, w 1909 r. liczyło 15 tys. mieszkańców. Od początku swego istnienia było miastem wielokulturowym, obok Rusinów i Polaków, już od XV w., osiedlili się tutaj Żydzi. W 1915 r. do Rosji przymusowo ewakuowano ludność prawosławną. W 1920 przez pewien czas mieścił się tu sztab słynnej 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego, która pod Hrubieszowem Przekroczyła Bug. W dniu 31 sierpnia na polach między Komarowem a Walicą Śniatycką ułani gen. Józefa Hallera rozbili kozackie dywizje. Jako swiadectwa tych walk pozostały mogiły poległych żołnierzy WP na cmentarzu wojskowym. We wrześniu dwukrotnie zmieniały się władze okupacyjne. 14 września 1939 r. wkroczyły tu wojska niemieckie a 17 września oddziały Armii Czerwonej. W październiku powracają Niemcy i wprowadzają w mieście terror dokonując licznych egzekucji. Z Niemcami współpracują nacjonaliści ukraińscy, wykazujący się szczególną aktywnością. Walki nasiliły się w 1943 r., a rezultatem było spalenie niemal wszystkich wsi polskich i ukraińskich między Bugiem a Huczwą, a wielu mieszkańców zginęło lub zostało zamordowanych. Tragedię okupacyjną ludności Hrubieszowa upamiętniają pomniki i tablice pamiątkowe. Na terror mieszkańcy odpowiedzieli zorganizowanym ruchem oporu. Poczatek ruchu podziemnego daja oficerowie i podoficerowie 2 pułku Strzelców Konnych. Z niego wywodził sie walczacy do poł. 1940r. mjr Henryk Dobrzański "Hubal". Działały tu: Tajna Armia Polska, Służba Zwycięstwu Polski, ZWZ. W lutym 1942r. powstaje AK. Powiat Hrubieszowski jest jednym z obwodów Inspektoratu Zamojskiego AK. Obwód podzielony zosta na rejony, w jednym z nich w IV rejonie AK Południe walczył kilkusetosobowy oddział BCH "Rysia", zamordowanego już po wyzwoleniu, po ujeciu w Kryłowie. Za zasługi w walce z okupantem Hrubieszów został odznaczony w 1977 r. Krzyżem Grunwaldu II klasy. W lutym 1942r. powstaje AK. Powiat Hrubieszowski jest jednym z obwodów Inspektoratu Zamojskiego AK. Obwód podzielony zosta na rejony, w jednym z nich w IV rejonie AK Południe walczył kilkusetosobowy oddział BCH "Rysia", zamordowanego już po wyzwoleniu, po ujeciu w Kryłowie. Za zasługi w walce z okupantem Hrubieszów został odznaczony w 1977 r. Krzyżem Grunwaldu II klasy. Hrubieszów jest miastem rodzinnym Bolesława Prusa, Abrahama Sterna, tworzył tu Bolesław Leśmian. Dzisiaj rozsławia miasto prof. Wiktor Zin. Honorowym Obywatelem miasta jest, niedawno zmarły, światowej sławy architekt prof. Stefan Du Chateau. Hrubieszów liczy obecnie ponad 20 tys. mieszkańców. Jest malowniczym miasteczkiem pełnym swoistego uroku. Warto tu zatrzymać się i zwiedzić cenne zabytki: kościół i klasztor Dominikanów wybudowany w latach 1736 - 1766, cerkiew prawosławną wybudowaną w stylu rosyjsko-bizantyjskim, dworek Du Chateau, w którym mieści się obecnie Towarzystwo Regionalne Hrubieszowskie oraz Muzeum Regionalne, barokową plebanię, gdzie urodził się Aleksander Głowacki (Bolesław Prus), barokowy kościół pw. Stanisława Kostki (dawna cerkiew grekokatolicka), kościół pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (dawna cerkiew prawosławna garnizonowa), ponadto kramy miejskie zwane Sutkami lub Jatkami, z charakterystyczną, wąską "bliskowschodnią" uliczką wewnątrz, zespół pałacowy Kisewetterów, zespół dworski Golakowskich i liczne zabytki architektury drewnianej. Hrubieszów tętni życiem kulturalnym, słynie z ciekawych inicjatyw kulturalnych, imprez rekreacyjno artystycznych, wydawnictw regionalnych, spotkań twórczych. Wiodącą placówką jest Hrubieszowski Dom Kultury, prowadzący między innymi Małą Galerię Sztuki, kino, kawiarnię. Hrubieszów może poszczycić się zespołem "Lechici" Zespołem Pieśni i Tańca Ziemi Hrubieszowskiej aktywnością poetów i plastyków, ciekawymi wystawami i eksponatami Muzeum Regionalnego i prężnie działającym Towarzystwem Regionalnym Hrubieszowskim. Odbywają się tutaj Nadbużańskie Spotkania Artystyczne i Ogólnopolski Festiwal Pieśni Patriotycznej i Religijnej WP.

3. Godne polecenia - zabytki, imprezy, atrakcje

- Kościół rzymsko - katolicki p.w. św. Stanisława Kostki - dawna cerkiew greko - katolicka. p. w. św. Mikołaja. Pierwsza cerkiew istniała na tym miejscu przed 1630 rokiem. W 1731 wzmiankowana jako drewniana. Obecną wzniesiono w latach 1795-1828 wg projektu arch. Losy de Losenau. Przed 1875 oddana wspólnocie prawosławnej. Remontowana 1910. Rekoncyliowana 1918. Gruntownie odnowiona w roku 1953. Obecnie utrzymana w stylu barokowo-klasycystycznym. W roku 1780 dobudowano od wschodu dzwonnicę. W roku 1888 przerobiono ją na kaplicę łączą jej wnętrze z prezbiterium kościoła niewielką kruchtą.

- Cerkiew prawosławna p.w. Wniebowzięcia NMP - jedna z nielicznych ciągle czynnych cerkwi w regionie. Zbudowana w 1873 r.na miejscu rozebranego w 1785 r. kościoła parafialnego. Jest to typowa budowla sakralna z drugiej połowy XIX w., budowanych na polecenie władz carskich w stylu rosyjsko-bizantyjskim. Zbudowana na planie krzyża, z ośmiokątną wieżą dzwonnicą, półokrągłym prezbiterium oraz dwoma bocznymi skrzydłami. Zwieńczona jest trzynastoma typowymi cebulastymi kopułami: jedną nad dzwonnicą, pięcioma w tradycyjnym układzie nad centralną częcią nawy głównej, trzema nad każdym ze skrzydeł oraz jedną nad prezbiterium.

- Kościół rzymsko-katolicki parafia p.w. MB Nieustajacej Pomocy - Kościół został wybudowany przez władze carskie razem z koszarami w latach 1903-1905, po odzyskaniu niepodległości w okresie międzywojennym był tu rzymsko - katolicki kościół garnizonowy dla 2 Pułku Strzelców Konnych.

- Zespół klasztorny Dominikanów - Kościół i klasztor wzniesiono w latach 1736-1766 na miejscu wcześniejszego kościoła drewnianego. Wzniesiony w stylu barokowym kościół jest niedużą budowlą o rozkładzie trójnawowym i skromnym wystroju. Wnętrze głównie w stylu rokoko. Znajduje się tutaj popiersie Stanisława Staszica. W ołtarzu głównym znajduje się XVII-wieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w metalowej sukience. W XVIII w. uważany za cudowny. Obok kościoła znajduje się czworoboczna murowana dzwonnica z drugiej połowy XIX w. Do kościoła przylega budynek dawnego klasztoru Dominikanów.

- Zespół dworski ''Du Chateau'' - Dworek Du Chateau jeden z najciekawszysch zamytków Hrubieszowa, nazwany tak od znanej hrubieszowskiej rodziny, wywodzącej się od żołnierza napoleońskiego, do której należał przez wiele dziesięcioleci. Centralna część dworu została wzniesiona na miejscu dawnego hrubieszowskiego zamku w roku 1791.

- Zespół dworski Golakowskich - w skład zespołu wchodzą dwór, nastepnie sejmik powiatowy, budynek murowany z 2 połowy XIX w., ogród z drugiej połowy XIX w.

- Zespół Pałacowy Kiesewetterów - w skład zespołu wchodzą pałac, pierwsza połowa XIX w., przebudowany w XX w., ogród, 2 połowa XIX w.

- Plebania Rzymsko-Katolicka - Budynek murowany, wybudowany w 1746 r., przebudowanany na przełomie XIX i XX w, obecnie w remoncie. Dzieje starej plebanii parafii św. Mikołaja łączą się z życiorysem wielkiego pisarza Bolesława Prusa, który w tym właśnie budynku przyszedł na świat 20 sierpnia 1847 r.