|
|
| 25.02.2007 r. | |||||||||||||||||||
|
Zamość
1.
Położenie
Podstawowe informacje i położenie
geograficzne : miasto
powiatowe, siedziba gminy, województwo lubelskie.
2. Historia
Zamość
został założony i prawa miejskie uzyskał w 1580 roku na mocy
przywileju lokacyjnego wystawionego przez kanclerza i hetmana wielkiego
koronnego Jana Zamoyskiego.Koniec XVII i początek XVIII wieku
charakteryzował się szybkim rozwojem miasta i osiedlaniem się ludności
nie tylko polskiej ale również Ormian, Żydów,
Greków czy Ukraińców.
Pociągało to za sobą rozbudowę miasta ze szczególnym
uwzględnieniem
świątyń różnych wyznań (katolicyzm,judaizm, prawosławie,
kościół
ormiański). Pomyślny trend wzrostowy został jednak zahamowany przez
okres niepokojów wewnętrznych i zewnętrznych nękających
Rzeczpospolitą
w XVII wieku. Oblegany przez wojska Bohdana Chmielnickiego w 1648 roku,
który odstąpił po przyjęciu okupu. Niezdobyty przez wojska
szwedzkie w
czasie potopu w 1656 roku.Zajęty przez wojska szwedzkie (1704) i saskie
(1715 - 1716) podczas wielkiej wojny północnej. Był siedzibą
Akademii
Zamojskiej, na której wykładał m.in. Stanisław Staszic. Kres
jej
istnieniu w roku 1784 położyli Austriacy, którzy zajęli
miasto w wyniku
I rozbioru (1772).W 1809 roku w wyniku kampanii księcia
Józefa
Poniatowskiego przyłączony do Księstwa Warszawskiego. Po kongresie
wiedeńskim włączony do Królestwa Polskiego. W 1821 roku
odkupiony przez
rząd rosyjski i rozbudowany w celu stworzenia twierdzy,
która w trakcie
powstania listopadowego odegrała dużą rolę i skapitulowała jako ostatni
polski punkt oporu. W wyniku bolesnej porażki Rosjan w wojnie krymskiej
(1856) i ukazania nieprzydatności punktów oporu podobnych
(Sewastopol)
do twierdzy zamojskiej - twierdza została skasowana (1866).W grudniu
1918 roku Zamość był miejscem komunistycznej rewolty, która
w czasach
PRL-u była nazywana powstaniem zamojskim.
Zostało ono stłumione przez przybyłe z Lublina oddziały wojskowe pod
dowództwem majora Lisa-Kuli. W 1920 roku pod pobliskim
Komarowem oraz
na przedmieściach Zamościa rozegrała się bitwa, które wraz z
bitwą
warszawską pozwoliły odeprzeć bolszewików.
Dowódcą obrony był major
Mikołaj Bołtuć, późniejszy generał i dowódca
Grupy Operacyjnej "Wschód"
w czasie kampanii wrześniowej. W 1939 roku Zamojszczyzna była miejscem
zaciekłych walk z hitlerowcami, które zakończyły się dzień
przed
kapitulacją Warszawy. Po zakończeniu wojny obronnej 1939 roku
Zamojszczyzna została podzielona pomiędzy Niemcy (większość regionu) a
Związek Radziecki (południowo-wschodnia część). W południowo-wschodniej
części regionu pozostały resztki umocnień zwanych linią Mołotowa.W
czasie okupacji hitlerowskiej na terenie Zamojszczyzny miała miejsce
masowa akcja eksterminacyjna prowadzona przez hitlerowców,
którzy
dążyli do stworzenia tu siatki niemieckiego osadnictwa - jako
przyczółka do germanizacji Wschodu. Zamość nosił nazwę
Himmlerstatd, a
na zamojskiej Rotundzie powstał obóz zagłady, w
którym zginęło ponad 8
tysięcy ludzi. Znajdował się tu także obóz jeńców
radzieckich, obóz
tymczasowy dla wysiedlonych mieszkańców Zamojszczyzny
(Dzieci
Zamojszczyzny) oraz getto. W wyniku wojny i okupacji Zamość stracił
ponad 50% mieszkańców, ale samo miasto nie zostało zburzone.
W latach
1975-1998 Zamość był stolicą województwa zamojskiego. Po
zmianie
podziału administracyjnego kraju został siedzibą powiatów
grodzkiego i
ziemskiego w województwie lubelskim.
Biografia Jana Zamoyskiego - czytaj więcej ... Biografia głównego architekta miasta - Bernardo Morando - czytaj więcej ... Historia Ordynacji Zamojskiej - czytaj więcej ... Znane osobistości pochodzące z Zamościa
-
Róża Luksemburg
- Icchak Perec - Marek Grechuta - Joanna Racewicz - Wojciech Nomejko Miasta partnerskie Bardejov (Słowacja), Loughborough (Wielka Brytania), Schwabisch Hall (Niemcy), Sumy (Ukraina), Żółkiew (Ukraina) 3. Godne polecenia - zabytki, imprezy, atrakcje
Wybitne
walory turystyczne Zamościa to: zachowany od czasu powstania
układ urbanistyczny, regularny rynek o wymiarach 100 x
100metrów z
ratuszem i tzw. Kamienicami Ormiańskimi
(w
mieście osiedliła się liczna wspólnota ormiańska) oraz
fragmenty
umocnień obronnych wraz pochodzącymi z okresu zaboru rosyjskiego
nadszańcami. Pierwszy "Pan na Zamościu" Jan Zamoyski zlecił
zaprojektowanie miasta architektowi Bernardo Morando, który
nawiązał do
koncepcji antropomorficznych. Głową jest pałac Zamoyskich, kręgosłupem
ulica Grodzka, ramiona to ulice poprzeczne. Trzy rynki to organy
wewnętrzne. Bastiony to ręce i nogi służące do obrony. Układ ten
przetrwał do dzisiaj w stanie praktycznie nie zmienionym. To on stanowi
główną atrakcję dla odwiedzających licznie Zamość
urbanistów i
architektów, jest dowodem jak starano się zrealizować
koncepcję miasta
idealnego. Niestety, rosyjski zaborca w 1866 roku wysadza większość
umocnień obronnych, które wcześniej poważnie rozbudował.
Pozostał
jedynie szaniec VII z fragmentem murów oraz dwa nadszańce,
dające nam
wyobrażenie o potędze umocnień. W jednym z nadszańców władze
carskie
utworzyły więzienie, w którym był więziony Walerian
Łukasiński.
Ponadto na uwagę zasługują: Ratusz z pięknymi schodami wachlarzowymi,
Arsenał (w nim muzeum), Muzeum Zamojskie w Kamienicach Ormiańskich,
Katedra wraz z dzwonnicą pełniącą funkcję wieży widokowej.
Miejsca
szczególnie polecane do odwiedzenia przez każdego turystę :
- Renesansowe Stare Miasto
zaprojektowane przez Włocha B. Moranda na planie pięcioboku - Zamość,
nazywany Perłą Renesansu, Padwą Północy, Miastem Arkad, to
idealne
miasto twierdza, założone w 1580 roku przez Jana Zamoyskiego, kanclerza
wielkiego koronnego, zaprojektowane przez włoskiego architekta Bernardo
Mornado, stanowiące wybitne osiągnięcie późnorenesansowej
europejskiej
myśli urbanistycznej. Układ urbanistyczny śródmieścia z
zespołem ok.
120 zabytków architektury został zaliczony do
zabytków o najwyższej
wartości artystyczno-historycznej w skali światowej. Uznany za pomnik
historii wpisany został w1992 roku na Listę Światowego Dziedzictwa
Kultury UNESCO.
- Renesansowy ratusz na Rynku
Wielkim - ratusz
wzniesiony w latach 1591-1622, zaprojektowany przez Bernarda Morando,
pierwotnie jednopiętrowy, z wieżą, attyką i okrągłymi wieżyczkami na
narożach, w latach 1639- 1651 był przebudowany przez
architektów Jana
Jaroszewicza i Jana Wolffa. Tę efektowną, manierystyczno-barokową
budowlę zdobią monumentalne, wachlarzowe schody, przed
którymi odbywają
się spektakle teatralne, a z wieży grany jest o godzinie 1200 hejnał.
- Rynek Wielki - Rynek
ma jednakową szerokość i długość, 100 na 100 metrów, w
każdym z jego
boków znajduje się osiem kamienic, ulice tworzą szachownicę.
- Rezydencja Zamoyskich - wzniesiona
przez Jana Zamoyskiego w 1579 - 86 według projektu Bernardo Morando
- Pomnik Jana Zamoyskiego -
znajduje się przed rezydencją Zamoyskich (ul. Akademicka)
- Zabytkowe bramy : Lubelska, Lwowska i
Szczebrzeska - O
charakterze Zamościa jako miasta-twierdzy przypominają bramy miejskie.
Starą Bramę Lubelską wzniesiono około roku 1588 według projektu B.
Morando i zamurowano na pamiątkę przejazdu przez nią arcyksięcia
Maksymiliana Habsburga. Nowa Brama Lubelska powstała podczas
modernizacji twierdzy w latach 1821-1822.Starą Bramę Lwowską
zaprojektowaną również przez Bernarda Morando i wybudowaną w
1599 roku
zamurowano w początkach XIX wieku, a obok niej wzniesiono nową. W
latach 1603- 1605 wybudowano zaprojektowaną przez Błażeja Gocmana Bramę
Szczebrzeską. Do XIX-wiecznych fortyfikacji należą także nadszańce i
rotunda, czyli działobitnia, w której zorganizowano
Mauzoleum
Martyrologii Zamojszczyzny.
-
Muzeum Zamojskie
- Muzeum Zamojskie w Zamościu, istnieje od 1926r. Mieści się w zespole
kamienic mieszczańskich wzniesionych w XVII wieku w
północnej pierzei
Rynku Wielkiego. Ich właścicielami byli Ormianie, którzy
osiedlali się
w Zamościu od 1585 roku, na mocy przywileju wydanego przez Jana
Zamoyskiego.
- Fortyfikacje z bastionami - Bastionowe
umocnienia i miasto Zamość wzniósł w latach 1580-90 Bernardo
Morando w
stylu nowowłoskim. Prace ukończono w 1618 roku. W latach 1687-94 mjr
Jan Link wybudował nowy bastion nr 3 z piętrowymi cofniętymi barkami
bez orylonów. Barki te wraz z częścią wału tworzą rodzaj
nadszańca.
Takie nowatorskie, odmienne od powszechnie stosowanych rozwiązań
Vaubanowskich, propozycje spotykało się w XVII i XVIII wieku w
Niemczech i Szwecji (Narwa) oraz Rosji (twierdza Pietropawłowska). Dwa
bastiony (5 i 6) otrzymały kaponiery narożne. Twierdza Zamość przeszła
dwa oblężenia - w roku 1809 podczas wojny polsko-austriackiej broniona
przez 2500 Austriaków pod dowództwem płk.
Pulszky'ego została zdobyta
szturmem przez Polaków pod dowództwem gen.
Pelletiera, a w roku 1813
czterotysięczny polski garnizon bronił się kilkanaście miesięcy przed
rosyjskimi oddziałami gen. Ratha. Po zajęciu w roku 1809 twierdzy, gen.
Mallet-Malletski prowadził w latach 1809-13 prace, utrzymane całkowicie
w duchu bastionowej szkoły w Mézieres.
- Zespół dawnego
kościoła i klasztoru klarysek - Dawny
kościół klarysek pw. św. Anny (lub Najświętszej
Trójcy) przy ulicy
Kościuszki 9, wzniesiony około 1696 roku według projektu Jana Michała
Linka. W roku 1812 zamknięty i zajęty przez wojsko. Około 1820 roku
został przebudowany. W latach 1947 - 84 był tu dom dziecka. Od 1985
mieszczą się PKZ. Kościół zdewastowany.
- Kościół parafialny,
pw. Św. Krzyża,
został wybudowany w latach: 1938-1946 wg projektu archidiec. Jerzego
Siennickiego. 10 XI 1946 r., poświęcony przez ks. Franciszka Zawiszę.
Dalsze prace wykończeniowe i budowlane były prowadzone jeszcze przez
szereg lat. Wieża kościelna powstała wg zmodernizowanego projektu inż.
Tadeusza Witkowskiego z Lublina. Prace budowlane przy niej zakończono w
r. 1978. Fronton kościoła ozdobiono kolumnadą, na której
wspiera się
obszerny balkon. 17 IX 1978 r. kościół został konsekrowany
przez bp.
Bolesława Pylaka (zamieniono wezwanie kościoła ze Znalezienia Drzewa
Krzyża Św. na Krzyża Św.).
- Kościół
franciszkanów - wzniesiony w lat 1637-1655
- Kościół pod wezwaniem
Św. Michała Archanioła wybudowany został w 1911 r. jako
garnizonowa cerkiew prawosławna p.w. Przemienienia Pańskiego.
- Kościół Rektoralny
(zakonny) Św. Mikołaja
- Kościół pw. św. Mikołaja jest budowlą murowaną w stylu
renesansowym
(styl wieży barokowy), przy prezbiterium zakrystia dobudowana w czasie
późniejszym. Do prezbiterium przylega również
kaplica. Na kościele jest
duża wieża, wybudowana prawdopodobnie w latach: 1628-1633 i
przystosowana do celów obronnych. Wewnątrz znajduje się
ołtarz z
granitu szwedzkiego, wykonany w pracowni kamieniarskiej Czesława Pajora
we Wrocławiu (r. 1972). W nawie stoją ławki i konfesjonały dębowe,
wykonane w Jatach 1972-1973. Na chórze muzycznym
zainstalowano
16-głosowe organy wykonane u Biernackiego.
- Kościół Rektoralny pw.
św. Katarzyny
- Dawny kościół klasztorny reformatów, pod
wezwaniem św. Piotra z
Alkantary został ufundowany w 1674 roku przez Hieronima Żaboklickiego.
Pierwsza kaplica zlokalizowana w budynku zaadaptowanym na ten cel,
została poświęcona w 1674 roku przez biskupa Mikołaja Świrskiego.
Kamień węgielny pod budowę nowego kościoła był poświęcony w 1680 roku,
a pod budowę klasztoru w 1683 roku.
- Cela Waleriana Łukasińskiego,
ul. Łukasińskiego
-
Kolegiata
Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła -
Sanktuarium Matki Bożej Opieki, we wnętrzu m.in. płyta nagrobna
kanclerza Jana Zamoyskiego.
4. Zamość w internecie
5.
Galeria zdjęć z Zamościa 7. Źródła opisów i wykorzystane materiały - http://www.wikipedia.pl- http://www.muzeum-zamojskie.one.pl - http://www.izrael.badacz.org - http://www.mars.slupsk.pl - http://www.twojemiejsce.net - http://www.franciszkanie.pl - http://www.katedra.zamosc.opoka.org.pl - http://www.parmichzam.zamosc.opoka.org.pl - http://www.zamosc.opoka.org.pl
Zdjęcia
wykorzystane w opisie miejscowości są własnością naszego serwisu,
informacje odnośnie ich ewentualnego wykorzystania znajdą Państwo -
tutaj -.
|
|||||||||||||||||||
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|