Miłośników Roztocza zapraszamy do galerii zdjęć, która zawiera już ok. 3700 zdjęć. Użytkownicy, którzy zarejestrują się w galerii mogą zakładać własne albumy oraz komentować inne zdjęcia ... czytaj więcej ...
Planujesz urlop i wybierasz się na Roztocze ? Jeżeli tak to zobacz zdjęcia, poznaj historię, sprawdź położenie, atrakcje i zabytki roztoczańskich miejscowości - zapraszamy do indeksu miejscowości ... czytaj więcej ...
Zapraszamy wszystkich do zapoznania się ze zaktualizowaną bazę noclegów na Roztoczu. Baza na dzień dzisiejszy obejmuje 67 miejscowości i zawiera dane o 272 obiektach oferujących noclegi ... czytaj więcej ...
Roztoczańskie różności - w tym miejscu będzimy starali się zebrać wszystkie produkty, regionalia, osobliwości oraz wydarzenia, terminy i inne hasła związane z Roztoczem.
W dniu 27 kwietnia 2007 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Cebularz lubelski został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Wyroby piekarnicze i cukiernicze.
1. Nazwa produktu :
Cebularz lubelski
2. Rodzaj produktu : Wyroby piekarnicze i cukiernicze
3. Charakterystyka produktu rolnego :
Wygląd (zewnętrzny i na przekroju) Placek pszenny o średnicy 15-20 cm. Powierzchnię cebularza stanowi cebula pokrojona w kostkę wymieszana z makiem
Kształt(zewnętrzny i na przekroju) Okrągły
Wielkość 15-20 cm
Barwa(zewnętrzna i na przekroju) Złocista
Konsystencja, „wrażenie w dotyku” Stała
Smak i zapach Zapach swoisty, smak cebulowy
4. Tradycyjne pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
Cebularz to jeden z najbardziej popularnych produktów tradycyjnych w województwie lubelskim. Tradycje lubelskiego piekarstwa sięgają okresu średniowiecza, a pierwsze wzmianki o cebularzu i przekazywanej z pokolenia na pokolenie recepturze tego wyjątkowego, wywodzącego się z kuchni żydowskiej placka, sięgają dziewiętnastego stulecia. Cebularze jako pierwsi zaczęli wypiekać Żydzi z lubelskiego Starego Miasta. Potem receptura rozprzestrzeniła się po całej Lubelszczyźnie. Przed wojną był wypiekany m.in. przez Żydów kazimierskich i zamojskich. Trudno jednoznacznie określić, kiedy lubelscy rzemieślnicy zaczęli wypiekać cebularze, faktem jest jednak, iż przysmak ten po wojnie szybko rozpowszechnił się w całym regionie. Piękny złocisty kolor, chrupiąca skórka oraz niepowtarzalny zapach sprawiają, że od lat na pierwszy kęs mamy chęć, gdy cebularz jest jeszcze ciepły, wprost wyjęty z pieca. Ten placek z cebulą nie ma sobie równych i cała Lubelszczyzna jest z niego tak dumna, jak górale z oscypka.
5. Informacje dodatkowe :
Smak wyrobu z każdej piekarni jest nieco inny, jednakże zarówno rzemieślnicy, których piekarskie tradycje sięgają okresu okupacji, jak i zakłady prowadzące działalność od niedawna przyrządzają go z jednakowych podstawowych surowców według ściśle określonej receptury. Drobno poszatkowana cebula z dodatkiem maku przygotowywana jest na 3-4 godziny przed wypiekiem. Nadzienie delikatnie solimy na 30 min. przed włożeniem cebularzy do pieca, tak by cebula puściła sok. Pszenne ciasto wzbogacone dodatkiem tłuszczu oraz mleka jest wyjątkowo smaczne i cenne odżywczo, a pokrajana w kostkę cebula, sól oraz mak dodatkowo podnoszą jego walory smakowe, zapachowe i estetyczne, odróżniając cebularze od innych rodzajów pieczywa. Tak jak dawniej, gdy pieczywo to wypiekano w opalanych drewnem piecach, tak i dziś, gdy każda z piekarni to nowoczesny, zaawansowany technicznie zakład produkcyjny, cebularze z poszanowaniem tradycji formuje się ręcznie, zwracając baczną uwagę na zachowanie jednolitych proporcji – 15-20 centymetrowej średnicy i jednakowej na całym obwodzie, około 1,5 centymetrowej grubości placka. Każdego ranka do sklepów w całym regionie trafiają tysiące sztuk tego tradycyjnego przysmaku.
W dniu 4 września 2007 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Gryczak janowski został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Wyroby piekarnicze i cukiernicze.
1. Nazwa produktu :
Gryczak janowski
2. Rodzaj produktu : Wyroby piekarnicze i cukiernicze
3. Charakterystyka produktu rolnego :
Wygląd (zewnętrzny i na przekroju) Na zewnątrz zapieczony, w przekroju widać cząstki jego składników.
Kształt(zewnętrzny i na przekroju) Zależny od foremki, zazwyczaj prostokątny.
Wielkość Zależna od foremki i upodobań gospodyni.
Barwa(zewnętrzna i na przekroju) Ciemnozłota lub brązowa skórka (gdy farsz nie był nakryty ciastem), paskowana powierzchnia koloru jasnobrązowego (gdy gryczak ma dolną i górną warstwę ciasta).
Powierzchnia przekroju gryczaka powinna być gładka z wyraźnymi, ale nieoddzielającymi się ziarnami kaszy. Barwa przekroju niejednorodna: biało-beżowo-brązowa.
Konsystencja, „wrażenie w dotyku” Konsystencja zwarta, jędrna, niedająca się ugniatać jak np. ciasto drożdżowe; pokrojone kawałki ciasta lekko wilgotne.
Smak i zapach Smak i zapach kaszy gryczanej z posmakiem mleka.
Inne dodatkowe informacje dotyczące charakterystyki produktu rolnego lub środka spożywczego Gryczak można spożywać na zimno lub na ciepło (podsmażany na oleju lub maśle).
4. Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
W Polsce jeszcze na przełomie XIX i XX wieku kasze były podstawowym pożywieniem. Stanowiły dodatek do sosów, mleka, mięsa. Zanim ziemniaki rozpowszechniły się na terenie Ziemi Janowskiej, jak i całej Polski, zastępowały je nie tylko ziarna zbóż, ale wielu traw i roślin: gryki (hreczki), prosa (jagły), tatarki, beru, orkiszu czy samopszy, płaskurki, manny wodnej i wielu innych, które rosną u nas dotąd jako zdziczałe chwasty. Już w wykazie statystycznym ludności inwentarza i budowli włościańskich w kluczu janowskim z roku 1843 widnieje zapis, iż „pożywienie chłopów składało się z przetworów zbóż oraz jarzyn. Oprócz kasz powoli rozpowszechniał się chleb żytni (…)” (Statystyka dóbr Ordynacji Zamoyskiej, M. Różycka, Ankieta rolnicza z 1785 r., Studia z dziejów gospodarstwa wiejskiego, t. II, Wrocław 1959 r.).
U Syreniusza (1541-1611) znaleźć można opis manny sianej i dzikiej. Manną sianą autor określił dzisiejsze proso krwiste (Panicum sanquinale), obecnie chwast, a manną wodną, czyli dziką, nazwał glicerię (Gliceria fluitans), (…) na łąkach rośnie, zwłaszcza mokrych, a zbierana bywa księżyca czerwca albo lipca przetakami lub innymi naczyniem, póki rosa nie opadnie (…).
Wysiew prosa odbywał się na glebie dobrze uprawionej. Na dobry zbiór prosa wpływ ma pora siewu, gdy po wzejściu wymagało ono ciepłych nocy i ciepłych deszczy, jest bowiem bardzo wrażliwa na zimno i łatwo wymarza. Zalecano sianie prosa na świętego Urbana 25 maja. Był zwyczaj jego siania około „niedzieli krzyżowej”, tj. na piąty tydzień po Wielkanocy. Niektórzy siali proso w czerwcu zgodnie z zaleceniem przysłowia: Na Boże Ciało siej proso śmiało.
W maju na terenie Ziemi Janowskiej wysiew prosa był zalecany, gdy: Baby niebieskie wschodzą (tzn. 3-6 maja). Proso wysiewano rano. Przed siewem jedni mieli zwyczaj płukać je w wodzie i wysiewać, gdy ziarna ociekły z wody; sprzyjało to szybszemu wzejściu. W Lubelskiem proso było opalane, tzn. przepuszczane przez palący się wiecheć słomy, co miało na celu zniszczenie śnieci, głównie pyłkowej. Jego zbiór rozpoczynano w sierpniu. Początkowo żęto je sierpem, później kosą. Związane w snopki suszono na słońcu. Następnie poddawano młóceniu i wianiu (czyszczeniu). Przed schowaniem do spichlerza zalecano ziarno przesuszyć, aby zagrzało się i nie stęchło. Suche proso mogło być przechowywane bardzo długo. Ziarna prosa w kiściach nazywano prosem, po otłuczeniu – jagłami, a także kaszywem prosianym lub pszonem.
Tatarka, nazywana poganką, na Rusi hreczką, na Litwie greczychą uprawiana jest od dawna na Ziemi Janowskiej i zwana przez jej mieszkańców gryką.
Według Marcina z Urzędowa tatarka należy do roślin o skromnych wymaganiach glebowych. W janowskim siew tatarki odbywał się pod koniec kwietnia lub w maju. Jedno z przysłów określało dokładnie czas jej zbioru: Siew na święty Marek (18 czerwca), dobry plon tatarek. Inne porzekadło zalecało mieszkańcom Ziemi Janowskiej: O Bożym Ciele siej tatarkę śmiele. Uważano, że tatarce bardzo szkodzi mgła. Żniwa tatarki odbywały się za pomocą kosy (nie sierpa).
Kasza gryczana jest pożywieniem postnym, dlatego też duże jej ilości spożywano właśnie w okresie postu: od Środy Popielcowej do Wielkiej Niedzieli. Jedzono ją wtedy bez żadnych przypraw. W pozostałe dni roku kasza gryczana była spożywana z mlekiem, prażona, ze skwarkami, z sosem grzybowym, smażona. Natomiast kasza jęczmienna w okresie postu była podawana z olejem. By nie była zbyt sypka, w niektórych janowskich wsiach dodawano do niej mleko z maku ukręconego w donicy, do którego dolewano wodę.
Kaszę jaglaną gotowano albo na mleku albo na wodzie. Nie wszyscy jadali ją chętnie, gdyż utarło się powiedzenie, że po zjedzeniu tej kaszy człowiek robi się ciężki jak pniak i do pracy mu nijak (wstęp do wydania Kasza w Janowskiem, Kasza dla zdrowia i urody, Festiwal Kaszy, Janów Lubelski, październik 2006 r.).
Obszerny zasób informacji dotyczących tradycji wypieku gryczaka janowskiego podaje Bronisława Jargiełło – twórczyni ludowa, aktywnie uczestnicząca w życiu kulturalnym, kultywująca tradycje ludowe regionu: Skład: (na oko) kg kaszy, szklanka ryżu bądź pół szklanki kaszy jaglanej, pół ryżu, półtora litry mleka, dodatki, przyprawy.Ryż się gotuje, aż się zagęści, dodaje kaszę, mieszam (tylko ta kasza ma się zmoczyć). Potem się ciepło przykrywa kołderką kocykiem stoi 2-3 godz. Ja to robię na noc to się porządnie wystoi. Jak wystygnie biere 2 garści pszennej mąki bądź deczkę mąki ziemniaczanej no i sól do tego, masło, najlepiej jak jest swoje, to tak jakby kostkę margaryny, nie więcej, bo jak się za dużo da to jak się je to za tłusty się gryczak wydaje. No i masła się włoży i śmietany się daje do oporu no i sera może być pół na pół. Niektórzy to tak drobniutką ser chrzczą, trą na tartce, a ja to lubię i z dawna jeszcze kroję na kawałeczki. No i ser się do tego kładzie. Śmietana jak jest kwasna to gryczak będzie za kwaśny, to się dosypuje cukru troszkę, do smaku. Aby nie był za słodki. No i dobrze się wyrobi nawet rzadkawy może być. Potem możno przewrócać miskę, żeby zleciało na blaszkę. No i po wierzchu można tak poklepać wodą. Potem to wszystko wstawiam do piekarnika, kiedy do pieca chlebowego. Tylko łyżką jeno nie trzonkiem tak podzióbię po wierzchu. Jak jo w piekarniku to godzinę, czasami do półtorej jak jest więcej, jak mniej to godzina dziesięć, dwadzieścia. A jak jest więcej tego ciasta duża taka blaszka, wysoka to do półtorej godziny. (Na spód trzeba folię rozłożyć, bo się może przypalić, ale nie powinien, jeżeli będzie odpowiednio tłusty). Moja babcia Agnieszka Sokal wyrabiała jeszcze ciasto kruche, ale do tego trzeba dołożyć śmietany (2-3 łyżki), zagnieść tak jak na kluski, wsypać proszku lub sody, cieniutko rozwałkować, włożyć na blaszkę tak dokładnie po kątach i wlać przygotowany farsz. Pamiętam jak moja babcia robiła ciasto na moje wesele. Gnietła na wodzie, na sodzie ciasto jak na kluski. Potem rozwałkowała szeroko, na okrętkę, nakładła tego farszu i tak ciut ciut jeno troszkę było widać farszu, by parowało. Wzmianki historyczne podawania gryczaka na terenie Ziemi Janowskiej odnajdujemy w pozycjach Oskara Kolberga (Lubelskie, t. 16, cz. 1, PTL Wrocław, s. 44-45,46): Od wstępnej Środy aż do Wielkiej Niedzieli Wielki Post. Jedzą też wtedy z postem: żur, kapuśniak z chlebem, kaszę hreczaną i jęczmienną. Do kaszy, by nie była zbyt sypą, dodają mleko z maku uwierconego w donicy, do którego dodawali po trosze wody (…) Hreczaną zaś kaszę jedzą bez żadnych dodatków i przypraw. (…) Winien tu także dodać pryszcz, pieczony z mąki hreczanej, wydobyty z pieca, macza on się w świeżem roztopionym maśle i póki jeszcze ciepły, pożywa. Oskar Kolberg opisuje również, jak wyglądało święcone: Na Wielkanoc robią powszechnie święcone. Święcone takie składają: jaja na twardo gotowane, częstokroć w rozmaitych farbach, dalej kiełbasa bądź świeża bądź też odgotowana, gławizna wieprzowa, w której pysk, czyli ryjak wkładają jajko i kawałek chrzanu, prosię lub inne mięsiwo pieczone, słonina gotowana, placki z mąki pszennej, pierogi z kaszą hreczaną tłusto okraszoną lub serem na rozmaity sposób robione (…) (s.48).
W dniu 30 stycznia 2008 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Gryczok godziszowski został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Wyroby piekarnicze i cukiernicze.
1. Nazwa produktu :
Gryczok godziszowski
2. Rodzaj produktu : Wyroby piekarnicze i cukiernicze
3. Charakterystyka produktu rolnego :
Wygląd (zewnętrzny i na przekroju) Złotobrązowy, podłużny wypiek. Prostokątny placek z kruszonką na wierzchu. Na przekroju wąski prostokąt tworzący zwartą masę z widocznymi kawałkami sera. Na spodzie warstwa ciasta naleśnikowego, na nim warstwa kaszy z serem, na wierzchu reszta ciasta naleśnikowego całość posypana kruszonką.
Kształt(zewnętrzny i na przekroju) Podłużne, prostokątne ciasto o wymiarach użytej do pieczenia blaszki (25-35 cm). Na przekroju wąski prostokąt, w którym można wyróżnić drobne cząstki składników.
Wielkość Wielkość w zależności od użytej blaszki, z reguły jest to blaszka o wymiarach 25-35 cm. Wysokość placka – od 6 do 8 cm.
Barwa(zewnętrzna i na przekroju) Z zewnątrz ciasto ma barwę złotobrązową, w zależności od wypieczenia z wyraźnie widoczną jaśniejszą, a w niektórych miejscach delikatnie przyrumienioną, kruszonką. Spod kruszonki wyraźnie widać cienką warstwę ciasta naleśnikowego oraz biało-brązową warstwę kaszy z serem.
Konsystencja, „wrażenie w dotyku” Gęsta sztywna masa. Po upieczeniu w dotyku produkt średnio miękki, z łatwością można go przełamać.
Smak i zapach Smak i zapach parowanej kaszy; smak słodkawy w zależności od ilości dodanego cukru, wzbogacony kwaśnym białym serem i przyprawami.
4. Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
Gmina Godziszów, a szczególnie miejscowość Godziszów, są tradycyjnie związane z uprawą gryki, produkcją kaszy i wyrobów z kaszy gryczanej. Tatarka – jak potocznie nazywa się tutaj grykę – uprawiana jest na tym terenie od niepamiętnych czasów. Możemy się domyślać, że wraz z osadnikami tatarskimi roślina ta znalazła się w Godziszowie. Gryka jest rośliną jednoroczną, wyrastającą do 60-80 cm wysokości. Ma prostą, w górze rozgałęzioną łodygę, często zabarwioną na czerwono. Owocem gryki jest trójgraniasty, ciemnobrunatny orzeszek długości 5-6 mm z ostrymi żeberkami i gładkimi krawędziami.
Gryka jest rośliną o wielorakich zastosowaniach m.in. jej nasiona przerabia się na kaszę i mąkę. Kwitnące rośliny są źródłem rutyny i innych cennych związków. Używa się ich również jako paszy dla bydła. Na terenie gminy Godziszów miejscowi rolnicy trudnią się przerobem gryki na kaszę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (jest zarejestrowanych 17 kaszarni).
Kaszę otrzymuje się w kaszarniach poprzez odpowiednie działanie temperaturą i parą wodną pod ciśnieniem. W zależności od tych parametrów technologicznych w prażalniach ogniowych lub parowych otrzymuje się kaszę o pożądanej barwie, zapachu i smaku, czyli odpowiednio „paloną”. Kasza w takim procesie uzyskuje jasnobrązową lub ciemnobrązową barwę, lekko słodki smak i charakterystyczny zapach. Kasza gryczana króluje na stołach tutejszych mieszkańców przez całe stulecia, o czym świadczą przekazywane z pokolenia na pokolenie tradycje wypiekania gryczoka.
Z prowadzonych rozmów z mieszkankami Godziszowa wynika, że żadna uroczystość nie mogła się odbyć bez tego smakowitego wypieku. Gryczoki pieczone w piecu podawane były na chrzcinach, weselach, stypach, co potwierdzają zdjęcia archiwalne wykonane podczas tych uroczystości. Bawiąca się młodzież na piórniach również zajadała się tym smakołykiem. Gryczok wypiekano również w czasie cięższych prac polowych w gospodarstwach, takich jak żniwa i wykopki, gdy całe rodziny brały udział w tych pracach. Oficjalne zapiski o tym smakowitym wypieku pochodzą z 1977 roku. W gazecie lokalnej województwa tarnobrzeskiego „Nowiny” zamieszczono artykuł prasowy o organizowanym w Godziszowie przeglądzie dorobku społeczno-kulturalnego. Impreza odbyła się pod nazwą „Gryczok Godziszowski”: W sobotę, 22 stycznia br., rozpoczął się w Tarnobrzegu przegląd dorobku społeczno-kulturalnego gminy Godziszów pod nazwą „Gryczok Godziszowski”… („Nowiny”, Nr 18 (8804) Wydanie A, Poniedziałek 24 stycznia 1977 r.). W czasie tej uroczystości miejscowe gospodynie częstowały uczestników własnoręcznie upieczonym gryczokiem. W Urzędzie Gminy w Godziszowie znajduje się puchar zdobyty podczas tej uroczystości.
Wypiek gryczoka wszedł na stałe do obrzędów związanych ze „Świętem Plonów” w tutejszej parafii. Na tradycyjnych dożynkach parafialnych już w latach 80. przygotowywano poczęstunek przybyłych na uroczystość parafian i zaproszonych gości wypiekami z zebranych plonów m.in. gryczokiem. Od 1990 roku wypieki te są wożone na dożynki ogólnopolskie do Częstochowy jako dary ołtarza i wotum wdzięczności za zebrane plony.
W miejscowym Zespole Szkół tradycje związane z technologią przekazywane są na zajęciach związanych z dziedzictwem kulturowym regionu, o czym świadczą artykuły prasowe: Stare dzieże, drewniane chochle, gary i czarki kamienne znów powróciły do łask. Posługując się nimi, regionalne potrawy na imprezie Dzień Dziedzictwa Kulturowego przygotowali gimnazjaliści z Godziszowa (…) Atrakcją był spotykany tylko tutaj gryczak i jaglak – pierogi z kaszy i sera pieczone w prostokątnej blaszce – zaprawiane na słono lub słodko (Dziennik Wschodni, 1.03.2001 r.).
Gryczok został wyróżniony Dyplomem Marszałka Województwa Lubelskiego za prezentację w Wojewódzkim Finale VII edycji konkursu „Nasze Kulinarne Dziedzictwo” w dniu 19 sierpnia 2007 r.
Walory smakowe gryczoka godziszowskiego związane są z jego tradycyjnym wypiekiem w piecu chlebowym, ze składników wytwarzanych we własnych gospodarstwach. Produkty, z których jest on wypiekany (kasza gryczana, mleko, masło, ser, jaja, mąka), są produktami naturalnymi niezawierającymi żadnych środków konserwujących. Tradycja ta jest warta rozpropagowania i dalszego podtrzymywania.
W dniu 16 stycznia 2006 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Grzaniec Marcina z Urzędowa został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Napoje (alkoholowe i bezalkoholowe).
1. Nazwa produktu : Grzaniec Marcina z Urzędowa
2. Rodzaj produktu :
Napoje (alkoholowe i bezalkoholowe)
3. Charakterystyka produktu rolnego :
Barwa (zewnętrzna i na przekroju) Czerwona do bordowej
Konsystencja, „wrażenie w dotyku” Płynna
Smak i zapach
Aromatyczny, korzenny, smak winny, lekko słodkawy
Deklarowane poziomy np. : zawartość alkoholu (w %), współczynnik pH, aktywność wody, inne wskaźniki 15-20% alkoholu
Inne dodatkowe informacje dotyczące charakterystyki produktu rolnego lub środka spożywczego Grzaniec to wspaniały regionalny napój posiadający tradycyjny skład i nazwę
4. Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
Grzaniec Marcina z Urzędowa pochodzi z XVI wieku, kiedy to żył Marcin z Urzędowa – lekarz, zielarz, autor wydanego w 1595 r. Herbarza Polskiego – najwybitniejszego ze średniowiecznych herbarzy, uważanego za pierwszy podręcznik farmakognozji.
Marcin z Urzędowa polecał okolicznym chłopom przyjeżdżającym na targi do tej miejscowości (Urzędów był wówczas miastem powiatowym) picie na rozgrzewkę napoju zwanego „grzańcem”.
Grzany napój przygotowywano z domowego wina, do którego dodawano suszone owoce oraz miód, a który wzmacniano okowitą. Napój miał również zapobiegać przeziębieniom, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, kiedy panował dokuczliwy chłód. Napój przechowywano dawniej w naczyniach z gliny – pękatych garncach z wąską szyjką i zatyczką.
Na podstawie przekazów starszych mieszkańców Urzędowa i okolic odtworzono przepis na grzaniec. Napój nazwano „grzańcem Marcina”, wykorzystując fakt, że polski farmaceuta, lekarz i zielarz, pochodził właśnie z Urzędowa.
W dniu 23 stycznia 2006 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Kapusta kwaszona kraśnicka została wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Orzechy, nasiona, zboża, warzywa i owoce.
1. Nazwa produktu : Kapusta kwaszona kraśnicka
2. Rodzaj produktu : Orzechy, nasiona, zboża, warzywa i owoce (przetworzone i nie)
3. Charakterystyka produktu rolnego :
Wygląd (zewnętrzny i na przekroju) Kapusta kwaszona ma postać podłużnych skrawków, powstałych po rozdrobnieniu główek kapusty białej, zanurzonych w jasnoszarym soku (tzw. kwasie).
Kształt (zewnętrzny i na przekroju) Skrawki mają kształt nitkowaty, podłużny i dość niewielkie pole przekroju (do kilku milimetrów kwadratowych).
Wielkość
Długość skrawków – od 3 do 25 cm
Pole przekroju – kilka mm²
Barwa (zewnętrzna i na przekroju)
Skrawki zarówno na zewnątrz, jak i na przekroju mają barwę kremowo-białą z żółtawym odcieniem. Sok jest jasnoszary, opalizujący.
Konsystencja, „wrażenie w dotyku”
Skrawki są jędrne i chrupkie.
Smak i zapach
Smak kwaskowy, charakterystyczny dla kapusty kwaszonej.
Zapach charakterystyczny dla kapusty kwaszonej, lecz niezbyt intensywny.
Brak posmaków i zapachów obcych.
Inne dodatkowe informacje dotyczące charakterystyki produktu rolnego lub środka spożywczego
Kapusta kwaszona jest cennym źródłem witamin (głównie witaminy C), a także wapnia i żelaza. Zawarty w kapuście kwaszonej kwas zapobiega procesom gnilnym i rozkładowi zawartych w niej witamin, dzięki czemu w zimie jest ona lepszym ich źródłem niż kapusta biała przechowywana w główkach.
4. Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
Tradycja produkcji kapusty kwaszonej i handlu nią w powiecie kraśnickim sięga lat 60. ubiegłego stulecia, chociaż taka forma przechowywania kapusty jest znana od wieków. Produkcja kapusty kwaszonej skupia się na terenie wsi Rzeczyca Ziemiańska, której znaczną powierzchnię gruntów zajmują zbiorniki wodne (stawy) i przez którą przepływa rzeka Karasiówka, co m.in. tworzy specyficzny mikroklimat sprzyjający produkcji kapusty. Nie bez znaczenia jest też czysty ekologicznie teren, nieskażony przemysłem i cywilizacją wielkomiejską.
Do kwaszenia kapusty kraśnickiej używa się surowców wyprodukowanych we własnym gospodarstwie. Kapusta jest uprawiana na bazie nawozów organicznych. Wysiewane nasiona pochodzą z grupy nasion odpornych na choroby, co pozwala ograniczyć stosowanie środków ochrony roślin.
Gwarancją specyficznego smaku i aromatu kapusty kwaszonej kraśnickiej jest metoda kwaszenia przekazywana z pokolenia na pokolenie oraz stosowane dodatki. Do produkcji tej kapusty nie stosuje się sztucznych konserwantów.
Konik polski (inna nazwa konik biłgorajski) – rasa koni późnodojrzewających (3-5 lat), długowiecznych, odpornych na choroby i trudne warunki utrzymania. Mają twardy róg kopytowy pozwalający pracować niepodkutym na bitych drogach.
Dzikimi przodkami koników polskich są tarpany podobne do odkrytych w Azji przez rosyjskiego badacza Mikołaja Przewalskiego w 1876 roku koni Przewalskiego. Zamieszkiwały one do końca XVII wieku lesiste obszary wschodniej Polski, Litwy i Prus. W okolicach Puszczy Białowieskiej przetrwały do 1780 roku, kiedy to zostały odłowione i umieszczone w zwierzyńcu hrabiów Zamoyskich koło Biłgoraja. W 1808 roku z powodu panującej biedy zostały one rozdane okolicznym chłopom. W 1914 roku Jan Grabowski i Stanisław Schuch opisali małe chłopskie myszate koniki z okolic Biłgoraja. Profesor T. Vetulani wprowadził nazwę "konik polski". Dzięki jego staraniom zaczęto odtwarzać konika o typowych dla tarpana cechach w warunkach rezerwatowych.
Cechy pokroju : (Program hodowlany ochrony zasobów genetycznych koników polskich)
wysokość w kłębie koni dorosłych (klacze i ogiery): minimum - 130 cm, maksimum -140 cm
obwód klatki piersiowej: wartości minimalne koni dorosłych (klacze i ogiery) - 165 cm
obwód nadpęcia, wartości minimalne koni dorosłych: klacze - 16,5 cm, ogiery - 17,5 cm
masa ciała 300 - 400 kg
Mały wzrost, silna i krępa budowa; prymitywna, ciężka głowa; szyja krótka i nisko osadzona, prosta; mało wyraźny kłąb, głęboka klatka piersiowa, zad ścięty, obfita czarna grzywa i ogon z nielicznymi jasnymi włosami, umaszczenie myszate, czarna pręga grzbietowa, pręgi na kończynach, rzadko występuje pręga łopatkowa. Klacze są mniejsze od ogierów.
Pogłowie w Polsce :
hodowcy indywidualni: 310 klaczy, 90 ogierów
stadniny państwowe 120 klaczy, 50 ogierów
Główne ośrodki hodowlane :
w warunkach rezerwatowych : Popielno, Roztoczański Park Narodowy, Stacja Doświadczalna w Stobnicy Akademii Rolniczej w Poznaniu,
w warunkach stajennych : Popielno, Roztoczański Park Narodowy, Sieraków
ostatnio rozpoczęto program odtworzenia dzikiej populacji konika polskiego w Bieszczadach (tymczasowo znajdują się w zagrodzie adaptacyjnej w Radziejowej, potem planowane jest wypuszczenie koników na wolność)
Miód fasolowy odmianowy z nektaru kwiatów fasoli tyczkowej ”Piękny JaśR
W dniu 28 września 2005 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Miód fasolowy odmianowy z nektaru kwiatów fasoli tyczkowej ”Piękny Jaś” został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Miody.
1. Nazwa produktu :
Miód fasolowy odmianowy z nektaru kwiatów fasoli tyczkowej ”Piękny Jaś”
2. Rodzaj produktu :
Miody
3. Charakterystyka produktu rolnego : Barwa (zewnętrzna i na przekroju)
W postaci płynnej (patoki) miód fasolowy ma barwę słomkową. Po skrystalizowaniu zmienia kolor na białokremowy.
Konsystencja, „wrażenie w dotyku” W stanie patoki miód jest płynną, lepką substancją. Miód fasolowy w procesie krystalizacji przybiera smalcowatą konsystencję (podobnie, jak np. miód rzepakowy).
Smak i zapach
Ma silny aromat pochodzący od kwiatów fasoli. Jest mało słodki i lekko kwaskowaty.
Inne dodatkowe informacje dotyczące charakterystyki produktu rolnego lub środka spożywczego
Szybko zachodzący proces krystalizacji miodu fasolowego świadczy o dużej zawartości cukru prostego - glukozy.
4. Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
Pasieka istnieje od ponad 28 lat. Początkowo, jako pasieka stacjonarna, pozyskiwała miód wielokwiatowy, gdyż różnorodność okolicznych upraw rolnych (w tym fasoli tycznej „Piękny Jaś”) nie pozwalały na produkcję miodu odmianowego.
Od roku 1975 szybko zwiększająca się uprawa fasoli spowodowała, że pszczoły również z pasiek innych pszczelarzy częściej miały okazję odwiedzać kwiaty fasoli tycznej niż innych roślin. Z tej przyczyny pozyskiwany miód wielokwiatowy w coraz większym, znaczącym procencie przybierał charakter miodu odmianowego – fasolowego. Plantacje fasoli tycznej z upływem czasu powiększały się i stawały się coraz to liczniejsze wśród upraw na Roztoczu Zachodnim, dlatego pozyskiwanie czystego odmianowo miodu fasolowego nie stanowiło problemu. W tym celu pasieka stacjonarna została przekształcona w pasiekę wędrowną. Ule na okres nektarowania fasoli tyczkowej przewożone są na plantacje fasoli, a pszczoły produkują z nektaru kwiatów „Pięknego Jasia” gatunkowy miód.
Obszar upraw fasoli „Piękny Jaś” obejmuje Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy na Roztoczu Zachodnim (gm. Szczebrzeszyn i południową część gm. Radecznica).
5. Informacje dodatkowe :
Ważnym czynnikiem sprzyjającym uprawom fasoli jest specyficzny klimat Roztocza. Okazuje się, że Roztocze należy do obszarów Polski o najmniejszym zachmurzeniu i tym samym największym usłonecznieniu w miesiącach czerwiec – wrzesień.
Okres wegetacji fasoli tyczkowej przypada, więc w najkorzystniejsze dla niej miesiące.
Porą dnia, w której można spodziewać się najwięcej słońca jest w porze letniej przedpołudnie (w tym czasie następuje zbiór nektaru przez pszczoły miodnej, gdyż fasola nektaruje właśnie w godzinach przedpołudniowych).
Odmianą fasoli uprawianą na Roztoczu jest „Piękny Jaś”, z kwiatów którego pszczoły zbierają nektar i produkują miód. Kwiaty fasoli rozkwitają we wczesnych godzinach rannych i nektarują jeden dzień. Praca pszczół na kwiatach jest bardzo efektywna (na jeden ładunek nektaru wystarczy odwiedzenie przez pszczołę kilku kwiatów). Nektar zaczyna wydzielać się jeszcze w pąkach w dniu poprzedzającym rozkwitanie. Pąki kwiatów fasoli są rozgryzane przez trzmiele krótkojęzyczkowe. Przez wygryzione otwory pszczoły pobierają nektar także wtedy, gdy kwiaty są już rozkwitnięte. Jeden kwiat wydziela 6-8 mg cukrów. Miód fasolowy, tak jak inne miody, wspomaga pracę mięśnia sercowego, wzmacnia układ immunologiczny, odżywia i regeneruje organizm, wspomaga leczenie przeziębień, grypy. Wskazany jest przy leczeniu schorzeń żołądkowo-jelitowych, nie podrażnia przewodu pokarmowego, przyspiesza odnawianie drobnoustrojów niezbędnych do prawidłowego trawienia.
W dniu 9 lutego 2007 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Miód gryczany godziszowski został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Miody.
1. Nazwa produktu :
Miód gryczany godziszowski
2. Rodzaj produktu : Miody
3. Charakterystyka produktu rolnego :
Wygląd (zewnętrzny i na przekroju) Miód pszczeli występuje w dwóch naturalnych postaciach płynnej zwanej patoką i stałej określanej jako krupiec. Krystalizacja, czyli tworzenie krupca jest cechą charakterystyczną naturalnych miodów pszczelich.
Kształt(zewnętrzny i na przekroju) Konsystencja płynna w postaci patoki, krupiec o drobnych kryształkach.
Wielkość Słoiki 0,5 l, 0,9 l, 1,5 l.
Barwa(zewnętrzna i na przekroju) Ciemnobrązowa.
Konsystencja, „wrażenie w dotyku” Płynna lub w postaci krupca.
Smak i zapach Smak miodu gryczanego jest słodki i ostry; jego zapach bardzo silny, zbliżony do zapachu kwiatów gryki. Pod względem smaku i aromatu nektar gryki jest tak specyficzny, że wyczuwa się go w miodach nawet z jego niewielką domieszką.
4. Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
Do Polski ziarno gryki dotarło wraz z najazdem Tatarów i osiedleniem się ich na terenach wschodnich. Dlatego spotykamy inną nazwę gryki – tatarka. Rejon miejscowości Godziszów oraz powiatu Janów Lubelski jest tradycyjnie związany z uprawą gryki, produkcją kaszy i wyrobów z kaszy gryczanej. W 2005 roku w województwie lubelskim było zasiane ponad 16,350 hektarów gryki, a zbiory wyniosły ponad 18,8 tys. ton, co dało województwu pierwsze miejsce w kraju (dane zebrane z Urzędu Statystycznego). Gryka zwyczajna (Fagopyrum sagittatum Gilib.) znana jest od dawna jako dobry pożytek miododajny. Pszczoły pozyskują nektar z drobnych, białych lub różowych kwiatów gryki, kwitnących w lipcu i sierpniu. Jest to typowy ciemny miód letni, chociaż patoka ma barwę jasnobrunatną z lekko czerwonawym odcieniem. Miody z nektaru gryki pochodzą przeważnie z Lubelszczyzny i północnych województw kraju. W miodzie gryczanym wykryto substancję leczniczą zwaną rutyną, co sprawia, że ten gatunek miodu jest obecnie poszukiwany. Jako patoka miód gryczany ma zabarwienie ciemnobrązowe, po skrystalizowaniu staje się nieco jaśniejszy. Ma ostry, drapiący smak i wyraźny zapach kwiatu gryki, który wyczuwa się także w miodach z małą domieszką nektaru z gryki. Krupiec jest gruboziarnisty, przy czym na jego powierzchni często pozostaje warstwa rzadkiego miodu. Wydajność miodu z 1 ha średnio ok. 200 kg. Nektarowaniu sprzyja ciepła, słoneczna pogoda i duża wilgotność powietrza. Miód gryczany jest poszukiwany i bardzo ceniony na rynku. miód gryczany z Godziszowa jest znany od bardzo dawna. Pomaga w leczeniu schorzeń układu krążenia. Już w latach siedemdziesiątych pszczelarze zawierali wieloletnie umowy kontraktacji produkcji ogrodniczej na sprzedaż miodu gryczanego. Jednym z dokumentów to potwierdzających jest rachunek ze sprzedaży miodu. Tradycja wytwarzania miodu sięga na terenie Godziszowa XI wieku. Wówczas rozpoczęły się początki osadnictwa na tym terenie. Istnieje legenda mówiąca o tym, że podczas wojen tatarskich w XI wieku grupa Tatarów, być może oddział powracających wojsk czy też uciekinierzy z armii, pozostała na tym terenie, jeszcze niezamieszkałym, będącym dziką puszczą. Okolica była bardzo atrakcyjna ze względu na usytuowanie. Liczne źródła czystej wody, dzika zwierzyna, a przede wszystkim możliwości fortyfikacji były w tych czasach niezbędnym zabezpieczeniem dla istnienia osady. Tatarka (tak potocznie nazywa się tu grykę) jest od niepamiętnych czasów uprawiana na tym terenie. Możemy się domyślać, że w ten sposób (tzn. wraz z osadnikami tatarskimi) roślina pochodząca z Azji Środkowej znalazła się w Godziszowie. W ciągu minionych wieków ludzie potrafili zagospodarować ziemię pod grunty orne. Teren nie jest łatwy do uprawy, bo w części północnej to obszar pagórkowaty Roztocza, a w części południowej to pogranicze Kotliny Sandomierskiej o ziemiach podmokłych i bagiennych. Pierwsza wzmianka historyczna o Godziszowie pochodząca z 1385 roku mówi, że osada należała do Dymitra z Goraja. W XVI wieku Godziszów wszedł w skład ordynacji Zamoyskich, gdzie akta archiwalne świadczą o istnieniu dwóch karczm, w których raczono się miodem pitnym. Możemy w nich znaleźć notatki, które opisują sytuację, gdy chłopi z Godziszowa przybyli do ordynata ze skargą na nieuczciwe i niesprawiedliwe miary i wagi w szynkach, przywożąc ordynatowi w prezencie beczkę dębową miodu. Ponadto folwark dominikański istniejący w Godziszowie do ukazu carskiego, w którym uwłaszczono chłopów, posiadał pasiekę w ilości 36 kłód pszczelich. Zostały one zakupione przez chłopów w momencie kasacji zakonu i likwidacji folwarku. W tym okresie zaczęły powstawać pierwsze pasieki w Godziszowie. Pod koniec XIX wieku istniało już osiemnaście pasiek różnych wielkości. Podczas I wojny światowej na potrzeby przechodzącego frontu zarekwirowano 42 sztuki bydła, 80 sztuk koni i 180 pudów miodu oraz 300 łokci płótna lnianego. Podczas działań wojennych w okresie I wojny światowej od licznych pożarów spłonęła część pasieki u dwóch pszczelarzy. W okresie międzywojennym w Godziszowie nastąpił znaczny rozwój bartnictwa i zaczęto lokalizować pasieki w powstających sadach. Rozpoczęła się też na dużą skalę produkcja tradycyjnych uli pszczelich. Pasieki w okresie przed II wojną światową lokalizowano również w skupiskach leśnych (np. Kolonia Godziszów). Niektóre pasieki w tych miejscach istnieją do dnia dzisiejszego. Są to bardzo dobre lokalizacje ze względu na bliskość uprawianej gryki i pożytku leśnego. Podobnie długą tradycję produkcji miodu mają inne miejscowości w okolicy. W książce Z. Baranowskiego Rys historyczny miejscowości powiatu janowskiego możemy przeczytać: pierwsze wzmianki o osadnictwie na terenie Zdziłowic sięgają już wczesnego okresu Średniowiecza. Na początku XVII wieku Jan Zamojski zakupił Zdziłowice od Radziwiłłów, po czym włączył je do ordynacji. Były już zabudowania folwarczne, sad, pasieka. O innej miejscowości pisze: Andrzejów – wieś powstała w 1830 roku. Wydzielono w niej 67 parceli rolnych, z czego zasiedlonych było 40. Zasiedlone one były przez ludzi z okolicznych wsi – Godziszowa, Zdziłowic, Wólki Ratajskiej i Krzemienia. W trosce o dobry rozwój wsi poproszono o zwiększenie działek zagrodowych i zwolnienie części gospodarzy z opłat. W drugiej połowie XIX wieku zajmowano się na tym terenie tkactwem, istniała także karczma i pasieka.Według Kroniki Parafialnej Parafii pod wezwaniem św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Godziszowie, począwszy od lat sześćdziesiątych XX wieku, Koło Pszczelarzy wylewało (robiło) świece woskowe dla parafii. W 1980 roku pszczelarze z koła w Godziszowie ufundowali ołtarz polowy z piaskowca, a w 2003 roku – okna witrażowe dla kościoła w Godziszowie.
W dniu 28 lutego 2007 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Miód gryczany z Lubelszczyzny został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Miody.
1. Nazwa produktu :
Miód gryczany z Lubelszczyzny
2. Rodzaj produktu :
Miody
3. Charakterystyka produktu rolnego :
Wygląd (zewnętrzny i na przekroju) Konsystencja płynna w postaci patoki, kolor ciemny: brązowy do czarnego. Krupiec o grubych kryształach, barwa brązowa.
Wielkość Miód gryczany sprzedawany jest najczęściej w naczyniach szklanych o pojemnościach: 0,25 kg, 0,5 kg, 1,25 kg. Ponadto może być nalewany do opakowań bardziej dekoracyjnych np. z kamionki czy ceramiki glinianej.
Barwa(zewnętrzna i na przekroju) Patoka o barwie ciemnobrązowej do czarnej. Krupiec barwa brązowa.
Konsystencja, „wrażenie w dotyku” Płynna lub w postaci krupca. Płynna mocno lepiąca się, w krupcu wyczuwalne wyraźne kryształy.
Smak i zapach Smak słodki, charakterystyczny, ostry, lekko piekący. Zapach intensywny, przyjemny, charakterystyczny dla kwiatów gryki.
4. Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
Zasiewy gryki na niewielką skalę można spotkać na terenie niemal całego kraju. Tradycyjnymi rejonami uprawy gryki są województwa: lubelskie, świętokrzyskie, mazowieckie, podlaskie. Kwitnąca gryka na polach uprawnych stanowi urozmaicenie krajobrazu przyrodniczego. Gryka jest zapylana przede wszystkim przez pszczoły, istnieje, zatem ścisły związek między oblotami pszczół, a plonem nasion gryki. Czynniki pogodowe wpływają nie tylko na wzrost i rozwój gryki, ale również na przebieg oblotu pszczół. Zimne i deszczowe lata nie sprzyjają plonowaniu gryki w przeciwieństwie do ciepłych i w miarę wilgotnych. Udział pszczół w zapylaniu gryki waha się w granicach 65-87%. Wywożenie uli na pole z gryką zapewnia lepsze zapylenie i powoduje zwiększenie wydajności ziarna i miodu (http://odr.zetobi.com.pl/roslinna/rosl019.htm).
Lubelszczyzna, jak wcześniej zostało wspomniane, jest rejonem, w którym zlokalizowanych zostało dużo plantacji gryki i jest potentatem w produkcji gryki, a zarazem miodu gryczanego.
Według rocznika statystycznego w Polsce grykę uprawia się na powierzchni około 70 tys. ha, z tego około 20 tys. ha zajmują plantacje w województwie lubelskim.
Duże zagęszczenie plantacji gryki znajdujące się w niektórych rejonach województwa lubelskiego, co umożliwia pozyskiwanie czystego miodu gryczanego.
Główne rejony uprawy gryki to powiaty: janowski, biłgorajski, lubartowski, kraśnicki. W tych rejonach grykę uprawia się od lat, stąd tradycje nie tylko w jej uprawie, ale i w spożyciu – przede wszystkim kasz pod różnymi postaciami, a także miodu gryczanego, który w tym rejonie jest najpopularniejszy i najlepiej się sprzedaje.
Szczególnie z uprawy gryki w województwie lubelskim słynie powiat Janowski, dowodem tego jest odbywające się od kilku lat w Janowie Lubelskim święto kaszy tzw. „Gryczoki”, dzięki któremu popularyzuje się produkty z gryki, w tym miód gryczany. Generalnie warunki klimatyczne powiatu są korzystne (…) Wiodącą rośliną wśród zbóż jest gryka. Uprawia się głównie dwie odmiany: tj. Hruszowska i Kora, powierzchnia upraw wynosi 5040 ha (Strategia Rozwoju Powiatu Janowskiego z 2000 roku).
Oto wybrane fragmenty z artykułów mówiące o tradycji upraw gryki na ziemiach polskich i Lubelszczyźnie oraz produkcji miodu: Trzeba propagować uprawę gryki w: Pszczelarstwo, nr 3/1970, s. 14 Przed wojną miałem pasiekę na Podolu. Miód gryczany był tam jedynym źródłem (…). Z Podola gryka rozprzestrzeniła się najpierw we wschodnich połaciach ziem polskich, a następnie w całej Polsce (…). Gryka w: Poradnik pszczelarza, 1954 r., s. 82-83 (…) 2. Uprawiana szeroko we wschodnich województwach kraju. (…) 5. Wśród roślin miododajnych zajmuje jedno z pierwszych miejsc (…). W obronie miodu gryczanego w: Miód pszczeli T. Majewski, 1959 r., s. 146-151 Wśród roślin nektarodajnych bardzo poważne miejsce na niektórych terenach Polski zajmuje gryka, zwana też niekiedy hreczką. Kwitnące łany gryki to niezastąpione i doskonałe pastwiska pszczele. Gryka w: Pszczelarstwo wędrowne, 1960 r., s. 42-43 Roślina ta uprawiana jest na większą skalę we wschodnich i południowo-wschodnich województwach kraju. (…) Zaczyna kwitnąć, gdy ledwo pierwszymi listkami okrywa pole, dostarczając pszczołom dużych ilości nektaru i pyłku. O gryce i jej uprawie w: Pszczelarstwo, nr 3/1955, s. 16 Gryka nazywana również hreczką lub tatarką jest znana i uprawiana od dawna. Daje ona gospodarce rolnej cenne ziarno i słomę o dużej wartości pokarmowej, a wśród roślin miododajnych zajmuje, jak wiadomo, naczelne miejsce. Gryka w: Uprawa roślin PWRiL Warszawa 1980, s. 84-87 Najwięcej gryki wysiewa się we wschodnich rejonach, na glebach lżejszych. (…) Gryka jest również ceniona jako roślina miododajna. W przemyśle farmaceutycznym otrzymuje się z gryki rutynę, używaną do produkcji leku przeciwsklerotycznego. Gryka w: Szczegółowa uprawa roślin PWRiL Warszawa 1979, s. 167-171 W Polsce znana jest w uprawie już od kilkuset lat. Uprawiana jest głównie we wschodniej części kraju, głównie na glebach lżejszych.
W dniu 28 lutego 2007 roku w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Miód rzepakowy z Roztocza został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych w kategorii Miody.
1. Nazwa produktu :
Miód rzepakowy z Roztocza
2. Rodzaj produktu :
Miody
3. Charakterystyka produktu rolnego :
Barwa (zewnętrzna i na przekroju)
W postaci płynnej (patoki) miód rzepakowy ma barwę jasnożółtą lub lekko słomkową.
Po skrystalizowaniu zmienia kolor na kremowoszary, biały.
Konsystencja, „wrażenie w dotyku”
W stanie patoki miód jest płynną, lepką substancją.
Miód rzepakowy w procesie krystalizacji przybiera smalcowatą konsystencję.
Smak i zapach
Miód rzepakowy odznacza się delikatnym aromatem pochodzącym od kwiatów rzepaku. Jest mało słodki i lekko mdławy.
Inne dodatkowe informacje dotyczące charakterystyki produktu rolnego lub środka spożywczego
Ze względu na przewagę cukru prostego glukozy nad fruktozą, a także niską zawartość wody (średnio 18%) miód rzepakowy szybko ulega krystalizacji.
4. Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego :
Rolniczy charakter regionu lubelskiego, zamojskiego oraz części Roztocza i skoncentrowana uprawa rzepaku powodują, że istnieją tutaj dogodne warunki do pozyskiwania przez pasieki pszczele czysto odmianowego miodu rzepakowego. Roztocze posiada tereny pod względem glebowym i klimatycznym bardzo korzystne pod uprawy zbóż, buraków cukrowych oraz rzepaku. Roślina ta była uprawiana przez ludność na terenach Roztocza by zaspokoić potrzeby bytowe związane z pozyskiwaniem oleju z nasion rzepaku. Na rozwój upraw rzepaku na Roztoczu od 50 lat duży wpływ mają wybudowane w 1955 roku zakłady tłuszczowe w Bodaczowie. Obszar upraw rzepaku obejmujący tereny przyległe do zakładów na przestrzeni ostatnich 45 lat wynosił od 500 ha do 2000 ha. Dane odnoszą się to do zasiewu rzepaku w gminach: Zamość, Szczebrzeszyn, Nielisz, Adamów, Sułów, Radecznica, Zwierzyniec i Krasnobród. Z chwilą pojawienia się rynku zbytu, uprawy rzepaku przybrały charakter bardziej masowy, towarowy i jest on obecnie uprawiany na bardzo dużą skalę. Uprawy rzepaku mają na tym terenie dominującą rolę i stanowią znaczące źródło w dochodu w większości gospodarstw. Przewidziana kontraktacja rzepaku we wspomnianych wcześniej gminach na rok 2005/2006 wynosi 1000 ha powierzchni uprawowej. Od początku funkcjonowania zakładu w Bodaczowie podstawowym surowcem przetwórczym był i jest rzepak, a przetwarza on ok. 100 tysięcy ton rzepaku rocznie. W najbliższych latach zakłady tłuszczowe przewidują wzrost przerobu rzepaku o kolejne 300 tysięcy ton rocznie, co doprowadzi do zwiększenia powierzchni upraw i kontraktacji rzepaku na tym terenie. Współpraca pomiędzy rolnikami (plantatorami) uprawiającymi rzepak i pszczelarzami niesie ze sobą wzajemne korzyści – zwiększenie zbioru nasion rzepaku, spowodowane naturalnym zapyleniem przez pszczoły oraz możliwość pozyskiwania przez pszczelarza odmianowego miodu rzepakowego. Pasieka z Mokrelipia, z której pochodzi miód rzepakowy, istnieje od ponad 29 lat. Pobliskie poletka rzepaku na terenie Roztocza już 30 lat temu stanowiły dla pasieki dogodne miejsce na pożytek. Miód rzepakowy był od zawsze jedną z podstawowych odmian pozyskiwanych we wspomnianej pasiece. Z czasem małe poletka przekształcały się w hektarowe uprawy rzepaku i stawały się coraz to liczniejszymi uprawami na Roztoczu. W celu zwiększenia produkcji miodu pasieka stacjonarna została przekształcona w pasiekę wędrowną. Ule na okres nektarowania rzepaku przewożone są na plantacje, a pszczoły produkują z nektaru kwiatów rzepaku gatunkowy miód. Ze względu na ekologiczne walory terenów Roztocza, również miód rzepakowy jest chętnie kupowany przez osoby poszukujące wartościowego i zdrowego produktu.
